Translate

zondag 7 oktober 2018

DE LONT IS AANGESTOKEN


DE LONT IS AANGESTOKEN


Een lont is een koord voor het aansteken van iets ontplofbaars, zoals een kruitvat. Een kruitvat is bijvoorbeeld de wereldschuld, die sinds de Grote Financieele Crisis tussen 2007 en 2009, is gestegen van $ 116.000 miljard naar $ 250.000 miljard in 2018, een stijging van ruim 100%, terwijl de wereldeconomie slechts toenam met een nominale 40%. Die wereldschuld is nu ruim driemaal zo groot als de totale waarde van de wereldeconomie (minstens 327% van het Bruto Nationaal Product). Dat zal toch niet waar zijn? Staat de wereld echt aan het einde van een 75-jarige Supercyclus van Schuld? Zou deze bom kunnen barsten?



De totale wereldschuld als percentage van de wereldeconomie: 327% in 2017.

Bij 'te veel' schuld, neemt de kans toe, dat het vertrouwen opeens vervliegt. Niemand weet, hoeveel schuld 'te veel' is. Dat verschilt van land tot land en hangt af van de economische situatie en de looptijd. Als de economische groei vermindert of als een recessie toeslaat, dan blijkt pas, wie meer of minder kwetsbaar is en wie wel of niet overeind kan blijven. Maar het is duidelijk, dat een steeds hogere schuld gezien moet worden als een ernstig waarschuwingssignaal. Bij excessieve schuld is er, op een gegeven moment, sprake van een negatief hefboomeffect ('negative multiplier'), waardoor de economische groei vermindert (!). Bovendien is er mettertijd steeds meer schuld nodig om dezelfde economische groei te bereiken:



Schuld is niets anders dan het vooruitschuiven van toekomstige vraag. Er is steeds meer schuld nodig om alleen al stil te staan.

De totale schuld van China, als percentage van haar economie, is in de afgelopen 10 jaar verdubbeld naar 300%. Tegelijkertijd is de totale schuld van Amerika, als percentage van haar economie, juist gedaald van 417% in 2008 naar 363% in 2018, mede dankzij de vermindering van hypotheekschuld bij particulieren, na de instorting van de bubbel in huizenprijzen tussen 2007 en 2009, en ondanks de stijging van de staatsschuld. De Amerikaanse economie groeide in de afgelopen 10 jaar met zo'n 30%:

https://www.nwcapitalsolutions.com/project/us-deleveraging-analysis-total-debt-to-gdp/

De totale Amerikaanse staatsschuld, als percentage van haar economie, is, daarentegen, in de afgelopen 10 jaar ruim verdubbeld naar 104.2% (2017), het hoogst sinds 1946. Dat is weliswaar het gemiddelde niveau (100%+) van de meeste ontwikkelde landen, maar de vraag rijst, hoe deze stijging in toom kan worden gehouden. De huidige economische groei van 3 tot 4%, welke werd aangezwengeld door belastingverlagingen van $ 1.500 miljard en dereguleringen over de gehele linie, is niet structureel van aard. Als die groei niet is vol te houden of als er een recessie opdoemt, dan kan de staatsschuld heel snel toenemen. De rentekosten van die staatsschuld stijgen in 2018 alleen al met 50% ten opzichte van 2017.

Na de Tweede Wereldoorlog kon Amerika haar staatsschuld, als percentage van de economie, verlagen van 119% in 1946 naar zo'n 31%, tijdens de periode van 1974 en 1981. Dat proces nam ruim 30 jaar in beslag, maar toen was er sprake van wederopbouw, geboortegolf en totale Amerikaanse hegemonie in de wereldhandel. De tijden zijn inmiddels veranderd. Nu excessieve schuld en vergrijzing, als zwaarden van Damocles, boven het hoofd hangen, is elke stijging van economische groei en inflatie tijdelijk. Eventuele niet-productieve staatsuitgaven voor infrastructuur en defensie lijken die excessieve staatsschuld alleen maar te vergroten.



De Amerikaanse staatsschuld (Treasuries) in handen van de prive-sector, als percentage van de economie.






De lonten in het kruitvat zijn de rentestijging en het terugdraaien van de extreme monetaire stimulering ('reverse-QE'). Niemand weet, hoe dat afloopt, maar 'normalisering' van het monetaire beleid is uiteindelijk positief, want anders gaat het financieele systeem failliet. Na 10 jaar van bellen blazen, met bubbels in talloze sectoren en een steeds afnemende meeropbrengst ('diminishing returns'), zijn de Centrale Banken nu wel gedwongen om van koers te veranderen, om het verlies van vertrouwen in het systeem voor te zijn.

Niemand moet enige illusie koesteren, dat het eenvoudig zou zijn om af te kicken van lachgas-verslaving. Wie wil winnen, moet pijn lijden ('no pain, no gain'). Sinds December, 2015, heeft de Amerikaanse Federal Reserve de rente (Federal Funds Rate) al 8 keer verhoogd van 0% naar 2.25% (September, 2018), maar de rente is nog steeds het laagst in 5,000 jaar. Dat is de voornaamste reden, waarom de waardering van de S&P 500 index nu, volgens sommige maatstaven, zoals de 'margin-adjusted' CAPE (Cyclically Adjusted Price/Earnings Ratio) van Hussman, hoger is dan het hoogtepunt van 1929, net voor de Crash en de daaropvolgende economische depressie.

Inmiddels zijn de aandelenmarkten van de Opkomende Landen (MSCI Emerging Markets) in 2018 al gemiddeld met 20% gedaald, afgezien van het bloedbad in hun valuta's. De Opkomende Landen zijn de eerste slachtoffers van een hogere Dollar, vanwege hun excessieve schulden in Dollars en vanwege het wegvallen van de reusachtige Carrytrade-transacties, waarbij men leent in landen met lage rente en investeert in landen met hoge rente. En dan te bedenken, dat de kudde van beleggers, een jaar geleden, enorm positief ('long') was op die Opkomende Markten en enorm negatief ('short') op de Dollar! Dat heeft men geweten. Het is nu waarschijnlijk, dat voorlopig elk herstel in Opkomende Markten een verkoopgelegenheid is en elke zwakte in de Dollar juist een koopgelegenheid. Hoe zouden de aandelenmarkten van de Ontwikkelde Landen eruit zien, als de rente nog eens 1% hoger staat? Het is al opvallend, hoe weinig aandelen in het afgelopen jaar behoorlijk hebben gepresteerd, wat niet ongewoon is, na 10 jaar van een opgaande markt.

Tegelijkertijd is het Amerikaanse consumentenvertrouwen extreem hoog en de Amerikaanse werkloosheid extreem laag (een 49-jarig laagtepunt), terwijl de totale schuld, als percentage van de economie, historisch gezien, de spuigaten is uitgelopen. Moet het beste dan nog echt komen? Dat kan men nooit uitsluiten. Helaas kent euforie bij speculanten soms geen grenzen. Kijk maar naar het Bitcoin-publiek, dat een jaar geleden zijn verstand verloor, omdat men een manier dacht te hebben uitgevonden om zijn eigen geld te drukken! Kijk maar de niet-te-stoppen computers, die nu 70% van de aandelenhandel beheersen en die dus de aandelenmarkten, met hun passieve strategieen, zouden kunnen opblazen.


De rente is nog superlaag, vooral in ontwikkelde landen buiten Amerika. Hogere rente is uiteindelijk positief voor de brave spaarders, de pensioenfondsen, de verzekeraars en de banken, die het fundament vormen van een stabiel financieel systeem. Maar het is zuur voor degenen, die op de pof leven of geleefd hebben.

Het doel is om die rentestand geleidelijk op te voeren naar een niveau, dat de inflatie beteugelt en tegelijkertijd de werkgelegenheid niet in gevaar brengt, de z.g. 'Neutrale Rente' ('R*'). Maar die Neutrale Rente blijft een slag in de lucht, want er is geen vrije markt, die de rente bepaalt. Toch heeft de Federal Reserve (FED) aangegeven, dat die rente in de buurt moet liggen van 3.0 tot 3.4%, liefst 2 jaar lang. Maar dan blijft de rente, in het komende jaar, nog elk kwartaal stijgen. Bovendien hinken de inflatiecijfers achter de werkelijkheid aan ('lagging indicators'), waardoor de Neutrale Rente waarschijnlijk wordt onderschat (!).

Van de 19 meest belangrijke Centrale Banken, zijn er 14, die nu bezig zijn om de rente te verhogen en slechts 5, die het nog even voor gezien houden. De ECB, bijvoorbeeld, verhoogde de rente in 2008 en in 2011, wat in beide gevallen een domme beleidsfout beek te zijn en meteen moest worden herzien. Voorlopig zal de ECB haar monetaire superstimulering moeten volhouden, nu Italie in de problemen zit, de olieprijs stijgt en de Europese economie, vergeleken met 2017, flink afkoelt. Die economische afkoeling (een dalende PMI - Purchasing Managers' Index) lijkt trouwens niet tijdelijk. Verder is er nu sprake van een ware vlucht uit Europese obligaties met hun waanzinnige negatieve rendementen, omdat de volgende Eurocrisis haar schaduw weer vooruitwerpt. De ECB is immers bijna de enige koper daarvan. Dit zou de Euro behoorlijk kunnen verzwakken, ondanks het handelsoverschot van de Eurozone.


De EURO/USD bevindt zich al 10 jaar in een neergaand trendkanaal en pariteit of lager (0.90?) is in zicht. Zie het Hoofd-en-Schouder patroon, dat kan duiden op een verdere daling. De Dollar is weliswaar 31% gestegen tegenover de voornaamste valuta's, sinds 2011, maar staat nog steeds 37% lager dan haar hoogtepunt in 1985. In tegenstelling tot de algemene mening, lijkt Koning Dollar in de komende jaren nog veel verder te zullen stijgen, vanwege de toenemende onzekerheid van andere valuta's, inclusief de Euro ('een sprong in het duister'-valuta), en vanwege de steeds hogere kosten voor het afdekken van het Dollarrisico.

Bovendien heeft de FED de monetaire stimulering via de opkoop van obligaties ('QE' - kwantitatieve verruiming) al in October van 2014 gestaakt en is sinds Maart, 2018, druk doende om die obligaties weer te verkopen ('QT' - kwantitatieve verkrapping). De verkoop daarvan is nu in de orde van $ 50 miljard per maand, $ 600 miljard op jaarbasis, wat betekent, dat de internationale liquiditeit met dat bedrag inkrimpt. Maar er is nog een lange weg te gaan, want er staat $ 4.300 miljard op de balans, 400% hoger dan 10 jaar geleden.

https://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/bst_recenttrends.htm

De wereldwijde kwantitatieve verruiming ('QE') van $ 170 miljard per maand in 2017 zal aan het einde van 2018 zijn verminderd tot 0 (Nul!). Tegelijkertijd zal de FED vanaf October, 2018, het Amerikaanse begrotingstekort niet langer financieren. Toch lijken de recente Amerikaanse belastingverlagingen, tot dusver, hogere belastinginkomsten tot gevolg te hebben gehad, in tegenstelling tot de verwachting van vele sceptici. Betalen die belastingverlagingen zichzelf? Dat is goed nieuws voor degenen, die altijd waarschuwden tegen een, internationaal gezien, te hoog en concurrentie-verstorend belastingtarief, welke in de laatste jaren juist tot minder belastinginkomsten had geleid. Bovendien vond er een fenomenale repatrieering plaats van Amerikaanse winsten, die in het buitenland waren gestald om belastingredenen. Dit stuwde o.a. de binnenlandse investeringen omhoog (+19%), na jaren van stagnatie.



https://www.dlacalle.com/en/the-tax-cut-and-jobs-act-is-working-better-than-expected/

Overigens is het Amerikaanse begrotingstekort, als percentage van de economie (BNP), van ongeveer 4,2% in 2018, ruim 50% lager dan in 2010, toen de overheid het bankwezen te hulp moest schieten, en niet veel verschillend van het gemiddelde in de laatste 100 jaar, exclusief de periode direct na de Eerste en Tweede Wereldoorlog. Een verdere stijging van het huidige begrotingstekort zou wel eens mee kunnen vallen, ondanks de komende investeringen in infrastructuur ('de muur') en defensie, omdat Amerika steeds meer de structurele magneet is geworden voor het internationale Grote Geld.










Opvallend is ook, dat Amerikaanse binnenlandse beleggers zelf, een steeds grotere rol spelen bij de financiering van het Amerikaanse begrotingstekort, net zoals vroeger ook het geval was. In de laatste jaren, is het bezit van Amerikaanse Treasuries, in binnenlandse handen, gestegen van 40% naar 50%, maar dat was ruim 30 jaar geleden nog tegen de 80%. Financieele instellingen moeten tegenwoordig immers voldoen aan veel strengere kapitaalregels.


Amerikaanse binnenlandse beleggers financieren nu grotendeels het begrotingstekort zelf, net zoals ruim 30 jaar geleden.


Het percentage van Amerikaanse Treasuries, in bezit van buitenlanders, vermindert geleidelijk, maar is nog steeds 100% hoger dan 25 jaar geleden. Vele landen staan onder druk om kapitaalvlucht tegen te gaan en zijn gedwongen om hun devaluerende valuta's te verdedigen door een deel van hun valutareserves, waaronder Treasuries, te verkopen. Zo heeft China, ondanks kapitaalcontroles, toch 25% van haar valutareserves verloren door kapitaalvlucht. Vandaar de spectaculaire Chinese aankopen van onroerend goed, kunst, zeldzame wijnen en bedrijven in het buitenland. China is nu bezig om daar een stokje voor te steken en vele vermogende Chinezen 'verdwijnen' voor onbepaalde tijd, net zoals het geval was in Saoedie Arabie. Een staat, die geld nodig heeft, krijgt altijd haar geld; laat daar nooit enige twijfel over bestaan!

De Chinese valutareserves:


De Chinese valutareserves zijn 25% lager dan 4 jaar geleden. De economische groei is waarschijnlijk al veel lager dan de officieele cijfers (staatsgeheim!), maar dat zet haar enorme schuldenlast wel onder druk. Afbouw van die schuldenlast is wel een doelstelling, maar momenteel een brug te ver, die tot instabiliteit zou leiden. China heeft al genoeg last van de handelsoorlog met Amerika, die steeds meer lijkt om een strijd om de toekomstige hegemonie in de wereld.

De devaluatie van de Chinese YUAN in 2015 had een forse aderlating in de valutareserves tot gevolg. De recente devaluatie van zo'n 6%, nu de economische groei tegenvalt, kan de valutareserves verder op de tocht zetten, ondanks kapitaalcontroles en 'minder corruptie'. Een bepaalde positie in valutareserves wordt beschouwd als het absolute minimum, dat, hoe dan ook, zal moeten worden verdedigd: in het geval van China, waarschijnlijk tenminste $ 1000 miljard.


Terwijl de Amerikaanse economie veel sterker lijkt dan verwacht, is het mogelijk, dat de monetaire 'verkrapping' ook veel ingrijpender wordt. Daardoor stijgen de rendementen van 10-jarige en 30-jarige Treasuries even verder, met een dienovereenkomstige waardedaling. Deze ontwikkeling is echter niet gedreven door inflatie, maar door de financieringsbehoefte van de Treasury op korte termijn. Het aantal record 'short'-posities in Treasuries is alleen maar groter geworden, wat op een gegeven moment zou kunnen leiden tot een 'short squeeze', waarbij de 'shorts', die gokken op een stijging van rendementen, worden gedwongen om hun posities af te dekken. Lange Treasuries zijn nu goedkoop en bieden steeds meer een gunstig aankoopmoment. Aandelen en onroerend goed zijn opgeblazen en vaak juist peperduur.

De i-Shares 20+ Year Treasury Bond ETF (TLT) (Niet meer verkrijgbaar in de EU):


De TLT heeft in de laatste 2 jaar wat tegenwind door de economische Trump-hausse. Misschien probeert men deze hausse aan de gang te houden tot de verkiezingen van 2020, maar de economische afkoeling, die daarop volgt, is onvermijdelijk. De wereld staat onder structurele deflatoire druk en ook Amerika zal daaraan niet kunnen ontkomen. De echte glorietijd van Lange Treasuries ligt nog voor ons.


De potentieele winst bij een daling van Treasury-rendementen.


Hoe langer de looptijd, des te groter de potentieele winst (en omgekeerd!).

De langere termijn vooruitzichten voor Langere Treasuries blijven onveranderd positief. Elke stijging van economische groei en inflatie is tijdelijk, vanwege de excessieve schuldenberg, de wereldwijde overcapaciteit en de vergrijzing. Alle voorwaarden voor structurele groei en inflatie, zoals tijdens de naoorlogse economische hausse tussen 1948 en 1981, zijn niet aanwezig en keren voorlopig ook niet terug. De laagste punten in langere Treasury-rendementen, met een dienovereenkomstige waardestijging, liggen nog voor ons. zodra de wereld wordt geconfronteerd met een gedwongen, pijnlijke schuldsanering. Vergeet een zachte landing! Of er zou een wonder moeten gebeuren.



In tegenstelling tot de interpretatie van sommige helderzienden, is het neergaande trendkanaal van rendementen in Langere Treasuries nog volledig intact, tenzij er een wonder gebeurt, dat de excessieve schuldenlast zou verminderen, waardoor structurele economische groei en inflatie weer vrij baan zouden krijgen.

In een voorgaande periode van excessieve schuld, gebeurde er inderdaad een wonder: de Goudkoorts van Californie van 1848 tot 1855, die een menigte van 300,000 gelukzoekers aantrok uit de gehele wereld, tientallen miljarden Dollars opleverde en de toenmalige Amerikaanse schuldencrisis, naar aanleiding van de gigantische spoorweghausse vanaf 1827, verijdelde.

Maar tegenwoordig dromen sommigen van een potentieele Monetaire Reset, waarbij schuld zou worden kwijtgescholden. Schuld van de een is echter het bezit van de ander, waardoor kwijtschelding tot een financieele ramp zou leiden bij alle financieele instellingen, die schuldpapier in bezit hebben. Zelfs het eeuwige noodlijdende Griekenland wacht nog steeds op enige kwijtschelding van haar schuld, maar het wankele Europese bankwezen heeft nooit het lef gehad om dat proces in gang te zetten. In plaats daarvan, is het 'verlengen en mooi weer spelen' ('extend and pretend'), wat de klok blijft slaan.

Anderen, vooral socialistische idealisten, dromen van echt 'helikoptergeld' ('money for the people'), wat geldschepping zou zijn 'uit de dunne lucht'. Kwantitatieve verruiming ('QE'), is immers een verruiling van activa ('asset swap'), die de geldhoeveelheid niet verhoogt. Maar 'helikoptergeld' zou de geldhoeveelheid echt uitbreiden en daarvoor is een wetswijziging vereist. In het conservatieve Amerika kan men zo'n wetswijziging gerust vergeten. Maar sommige landen met een bepaalde losbandige cultuur, zouden daarmee wellicht willen experimenteren. Zoiets is uiterst gevaarlijk, want, als men eenmaal daaraan begint, raakt het einde spoedig zoek. Geld wordt dan een 'hete aardappel', waarvan de omloopsnelheid hand over hand toeneemt. De levensstandaard van de bevolking stort dan in en er ontstaat een extreme schaarste aan eerste levensbehoeften, precies het tegenovergestelde van wat de socialistische profeten hadden voorgespiegeld. Zimbabwe, bijvoorbeeld, had, op een gegeven moment, een bankbiljet van 100.000 miljard, dat maar 2 Dollarcent waard was! Vele landen, die zich waagden aan dat experiment, hebben geen andere keus dan om uiteindelijk hun eigen valuta te vervangen door een andere vreemde valuta. Meer dan 10 landen hebben, al of niet gedwongen, de Dollar als valuta overgenomen ('Dollarization') en 15 landen gedeeltelijk. Het nadeel is, dat zij dan volledig afhankelijk zijn van het monetaire beleid van Amerika.

Er zijn ook velen, die uitkijken naar een andere wereldvaluta dan de Amerikaanse Dollar, vooral om begrijpelijke, politieke redenen. Maar het kredietsysteem in de wereld is nog steeds gebaseerd op de Dollar. De meeste schuld is in Dollars, omdat obligaties in andere valuta's veel minder verhandelbaar zijn. Verder zijn 88% van alle handelstransacties en 62.25% van alle valutareserves in Dollars. De grote Amerikaanse financieele markten zijn ideaal voor het internationale Grote Geld. De totale waarde van Amerikaanse Treasuries is 10 maal zo groot als die van de Duitse staatsobligaties ('Bunds'). Daarom is zo'n 50% van alle Treasuries in handen van het buitenland. De totale beurswaarde van de Amerikaanse aandelenmarkten is tweemaal zo groot als die van Europa. En er zijn geen kapitaalcontroles, zoals in China en talloze andere landen.

Bij de volgende financieele crisis, zal de rol van de Dollar alleen maar in belang toenemen. Amerika is met 3% van de wereldbevolking, 20% van de totale wereldvraag en is verreweg de koploper in Bruto Nationaal Product per hoofd van de bevolking: $ 59,000 (Wereldbank - 2017) tegenover $ 39,000 in het Verenigd Koninkrijk, $ 38,000 in Japan, $ 36,000 in de Eurozone, $ 8,800 in China (bevolking: 1.4 miljard mensen) en $ 1,900 in India (bevolking: 1,3 miljard mensen). China zou, naar schatting, gedurende 30 jaar, met 10% per jaar moeten groeien om Amerika te evenaren. De hegemonie van Amerika en de Dollar zal nog heel lang onomstreden blijven, ondanks alle indianenverhalen.

Verder worden de Speciale Trekkingsrechten (SDR's) van het IMF, al decennialang, steeds weer van stal gehaald. Maar de toekomst van het IMF, waar Amerika de meeste stemmen heeft, is allerminst zeker. Een wereldvaluta vereist nu eenmaal de ruggesteun van een sterk militair, democratisch land, met onafhankelijke rechtspraak, en vrij kapitaalverkeer. Een controversieel bureaucratisch apparaat, zoals het IMF, zal nooit enige kans maken op een wereldvaluta, want de markt zal die niet accepteren.



De Amerikaanse Dollar is, als reserve-valuta, sinds 2001 enigszins gedaald van 71.5% naar 62.25%. De Euro staat op 20.26%, terug van 28%, voordat de Eurocrisis in 2012 uitbrak, en de Chinese Renminbi (RMB) staat op een bijna verwaarloosbaar 1.84%, mede vanwege kapitaalcontroles.



https://wolfstreet.com/2018/09/30/us-dollar-global-reserve-currency-hegemony-chinese-rmb-yuan-euro/

Dus als een wonder uitblijft, dan kan men niets anders doen, dan afwachten tot de schuldenbom ontploft. En als het een en ander eenmaal 'knakt', dan zal de wereld geen keus hebben om weer, gedurende een hele lange tijd, de tering naar de nering te zetten en, net zoals vroeger, de schulden geleidelijk af te bouwen. 

Ondertussen kan men zich wel degelijk voorbereiden op de komende moeilijke tijden: sparen, sparen, sparen en proberen om krediet, wat andermans geld is, te versmaden of zo spoedig mogelijk te verminderen. Dat kan nu nog, wanneer het voor de wind gaat. Want dat is de enige koers, waarin, bij het zeilen, gijpen mogelijk is. Gijpen is het grootzeil van de ene kant van de boot naar de andere kant laten gaan. Het grootste gevaar bij zeilen is immers een ongecontroleerde klapgijp, die de mast kan doen breken door een plotselinge windvlaag. Want dan valt het doek en is het 'finito'.

Aanbevolen literatuur: A TEMPLATE FOR UNDERSTANDING BIG DEBT CRISES (Ray Dalio, Bridgewater Associates, met een beheerd vermogen van $ 160 miljard ). Te bestellen als gratis PDF via: https://www.principles.com/

MEDEDELING: het Blog SCHMULLADDERTJEONDERHETGRAS heeft thans 6 soorten van lidmaatschap (zie hiernaast). Word lid! U bent van harte welkom. Uw lidmaatschap geeft recht op persoonlijk advies, regelmatige Pamfletten, lunches, borrels en belangrijke artikelen.

DIEDERIK SCHMULL 7 October, 2018 Westcliff-On-Sea, ESSEX, U.K.

woensdag 15 augustus 2018

NACHTMERRIE


NACHTMERRIE

Wie is niet van schrik verstijfd? Badend in het zweet is de wereld wakker geworden van een akelige droom over de vermeende normalisering van de rentetarieven. Sinds enige tijd, 'verkrappen' Centrale Banken, in meerdere of mindere mate, hun monetair beleid onder druk van de Bank of International Settlements (BIS) te Basel. Dit oppermachtige financieele instituut, dat aan de touwtjes trekt bij Centrale Banken in 60 landen, die 95% van de wereldeconomie uitmaken, heeft duidelijk te kennen gegeven, dat de tijd van 'gemakkelijk en goedkoop' geld eindelijk moet veranderen. Na 10 jaar van extreme monetaire stimulering, staat de geloofwaardigheid van het geldsysteem immers op het spel. Welke stappen moeten nu worden gezet om de daaropvolgende, voor ingewijden niet onverwachte, 'volmaakte storm' door te komen?

U.S. DOLLAR-INDEX (DXY): EEN ANGSTAANJAGEND PATROON, DAT ZOU DUIDEN OP EEN KOMEND DOLLAR-TEKORT?



De U.S. DOLLAR-INDEX (DXY) is de waarde van de Dollar ten opzichte van een mandje buitenlandse valuta's van de voornaamste Amerikaanse handelspartners, zonder de Chinese Yuan. Een hogere Dollar is extra pijnlijk voor de financieele markten, omdat de meeste wereldschuld in Dollars luidt. De reden daarvoor is, dat het plaatsen van Dollar-obligaties op de internationale kapitaalmarkt veel gemakkelijker is dan obligaties in andere valuta's, vanwege de verhandelbaarheid. De Dollar is sinds de financieele crisis van 2008, met onderbrekingen, in een stijgende lijn. Maar wat nu opvalt is, dat zich een omgekeerde Hoofd-en-Schouder patroon heeft gevormd: dat zou kunnen duiden op een mogelijk gigantische opwaartse doorbraak voor de Dollar net op het moment, dat de 'short-posities', speculerend op een daling, juist het hoogst zijn ooit. Die 'short-posities' zouden gedwongen kunnen worden ingedekt. Tegelijkertijd is een schuld in Dollars hetzelfde als een 'short-positie', waardoor vele schuldenaren in Dollars onder druk komen en wellicht moeten overgaan tot aflossing van hun Dollar-leningen.

ALS DE WERELD-GELDHOEVEELHEID INKRIMPT, ONTSTAAT ER EEN DOLLAR-TEKORT EN IS EEN CRISIS NOOIT VER WEG:


(Chart Gavekal/Macrobond)

Een normalisering van de rentetarieven heeft altijd een pijnlijke periode ingeluid voor de financieele markten. Met name het Europese bankwezen is voor haar financiering voornamelijk aangewezen op Dollar-liquiditeitsswaplijnen met het Amerikaanse bankwezen.

EEN OP HOL GESLAGEN STIJGENDE DOLLAR BIJ DE VOLGENDE EUROCRISIS?



Als de Eurozone ooit opbreekt en het systeem van 'vaste' Europese wisselkoersen binnen de Eurozone zou eindigen, zoals in het verleden bij elk 'vast' wisselkoerssysteem is gebeurd, dan zou de Dollar naar boven knallen.

Als er een crisis losbarst, zijn Amerikaanse Dollars en Amerikaanse staatsleningen ('Treasuries') de vluchthavens bij uitstek voor het Grote Geld, vooral in een tijd van 'America First'. Alle andere valuta's en staatsleningen zijn en blijven voorlopig van veel minder betekenis, omdat het internationale kredietsysteem op de Dollar is gebaseerd. Enige verandering van de Dollar als de voornaamste handels- en reservevaluta (88% respectievelijk 60%) is op korte termijn niet te verwachten, want zo'n omwenteling kan heel lang duren. In de jaren '50, na de Tweede Wereldoorlog, bestond 55% van de internationale deviezenreserves nog uit het Pond Sterling, terwijl de Dollar, sinds 1944, na de Bretton Woods-conferentie, al de voornaamste reservevaluta was geworden. Groot-Brittannie was reeds in 1900 door Amerika voorbijgestreefd als economische macht. Het Pond Sterling is zelfs tegenwoordig nog steeds 4.5% van alle internationale deviezenreserves, gelijk aan dat van de Japanse Yen. De Chinese Renminbi (RMB) is 3%. De Euro is weliswaar 20% en de tweede reservevaluta ter wereld, maar dat is minder dan de 28% van voor de Eurocrisis in 2012.

DALING VAN HET RENDEMENT VAN DE 10-JARIGE AMERIKAANSE TREASURY OP KOMST?



(Chart NAUTILUS)

Opvallend is, dat de 37-jarige daling van het rendement in langere Treasuries, met een dienovereenkomstige waardestijging, nog steeds in tact is. Vooralsnog lijkt de aanval op 3% weer mislukt. Er is nu grote kans, dat het Hoof-en-Schouderpatroon duidt op een mogelijk verdere daling van het rendement, waardoor de waardering zou stijgen. Dit zou tegen alle verwachting in zijn, want de 'short-posities', speculerend op een rendements- en inflatiestijging, zijn het hoogst ooit. Het Slimme Grote Geld houdt kennelijk nu rekening met lagere economische groei en lagere inflatie op langere termijn. Die 'short-posities' zullen waarschijnlijk moeten worden ingedekt, waardoor de waardering van langere Treasuries de pan uit kan rijzen.

Hogere rente leidt tot afkoeling van de economie en mogelijk deflatie, vooral in een tijd van excessieve schuld, met als gevolg nog lagere obligatierendementen voor langere obligaties. De obligatiemarkten hadden allang in de gaten, dat het economische feest sinds 2009 ten einde loopt. Binnen 2 of 3 jaar is een flinke wereldrecessie niet meer te vermijden, ondanks alle pogingen om zoiets te voorkomen. Het rendement van de 10-jarige Treasury daalde in de afgelopen 9 jaar, ondanks dat feest, van 4% naar 2.88%, met een dienovereenkomstige waardestijging, met tussentijdse laagste en hoogste standen van respectievelijk 1.35% en 3.10%.

De 30-jarige Treasury, mijn favoriete belegging voor de komende 5 jaar, heeft een rendement van 3.05%, na even 3.24% te hebben aangetikt op 17 Mei, 2018. Wordt mettertijd, maar misschien wel veel eerder dan men denkt, met onderbrekingen, 2.00% in het vooruitzicht gesteld? Dat zou betekenen, dat een totaalrendement, inclusief coupon, van 25% zou worden behaald en van liefst 33% voor de Nul-coupon (STRIP), de beste belegging sinds 1981, die een gemiddelde jaarlijkse stijging van 17% beleefde in de laatste 37 jaar. Let wel: bijna niemand is het daarmee eens, maar daarom kan het ook zo'n klapper worden.

Vergeet ook nooit, dat men uitsluitend een obligatie koopt, als men gelooft, dat het rendement in de loop van de tijd zal dalen, met een dienovereenkomstige waardestijging. De hoogte van de coupon en de afloopdatum zijn totaal niet relevant. Daling van obligatierendement geschiedt op basis van lagere inflatieverwachtingen op lange termijn, gemeten door de z.g. Break-even Rate:





Maar ook de 2-jarige Treasury met een rendement van 2.62% is niet te versmaden als tijdelijke veilige haven voor parkeergeld. In Europa zijn de rendementen van korte obligaties voornamelijk negatief. De waardering van kortere Treasuries kan negatief worden beinvloed als de Federal Reserve de rentetarieven ('de Federal Funds Rate') blijft verhogen. Daarom moet men blijven zitten tot de afloopdatum als 100% wordt uitgekeerd. Vergeet ook het valutarisico niet, als men dat risico niet afdekt, maar als men een echte wereldburger is, dan denkt men in de valuta, waarin men belegt. Overigens is de Euro, sinds 2008, al 10 jaar in een neergaande trend tegenover Koning Dollar en het ergste komt nog, wat de meeste optimistische deskundigen ook rondbazuinen. De Euro is een valuta zonder land, een keizer zonder kleren.

DE RECENTE DEVALUATIE VAN DE CHINESE RENMINBI:



(Chart Bloomberg)

Een opwaartse doorbraak van de USD/CNY door de 7.00 zou zonder meer wereldschokkend zijn. Houd uw hart maar vast. De laatste devaluatie van de RMB tussen 2014 en 2016 veroorzaakte enorme onrust op de financieele markten en had een ernstige aderlating in de Chinese deviezenreserves tot gevolg vanwege de massale kapitaalvlucht. Zo'n devaluatie zou haar overcapaciteit exporteren naar de rest van de wereld. Overal zouden dan tariefmuren verrijzen om de deflatie buiten de deur te houden. De wereldhandel zou een flinke deuk krijgen.

OPGAANDE TREND IN DE ADVANCE/DECLINE LIJN (VERHOUDING STIJGERS/DALERS) VAN DE S&P 500 INDEX IS NOG IN TACT



(Chart Marketinandout.com)

DE WERELDBEURZEN HEBBEN IN 2018 EEN CONSOLIDATIE ACHTER DE RUG, MAAR DE 9-JARIGE OPWAARTSE TREND ZOU WEER KUNNEN HERVAT



(Chart Bloomberg)

Ondanks alle kopzorgen over de markten tot dusver in 2018, lijkt de opgaande trend in de Advance/Decline lijn, of de verhouding van stijgers/dalers, van de Amerikaanse S&P 500 index in tact. Dat is hoopgevend. Maar dat is overigens voor vele andere markten niet meer het geval.

Men moet er rekening mee houden, dat men van hogerhand erop uit is om de beurskoersen eerst verder omhoog te jagen, voordat de onvermijdelijke val volgt. Misschien worden de handels-ruzies opeens bijgelegd, wordt de rentestijging onderbroken of gestaakt, gaan de aandeleninkoopprogramma's van bedrijven naar een historisch hoogtepunt (zie hieronder), blijft het aantal van beursgenoteerde aandelen verder dalen (meer dan gehalveerd in de laatste 22 jaar vanwege o.a. de wilde fusie-rage) en besluiten de Centrale Banken om de monetaire teugels weer wat te laten vieren met de zoveelste kwantitatieve verruiming (QE).

Misschien kan Turkije (bevolking: 81 miljoen) rekenen op een financieele reddingsactie van de EU en Amerika, want vooral de Europese banken staan door de Turkse verplichtingen weer op de tocht en de Amerikaanse belangen bij Turkse leningen zijn niet onaanzienlijk. Verder staan 2.5 miljoen Syrische vluchtelingen in Turkije te trappelen om de beloofde landen van de EU binnen te treden en Turkije is, onofficieel, 1 van de 5 Nato-landen met tientallen kernwapens, weliswaar onder Amerikaans 'beheer', maar toch echt eng.

STEEDS MINDER AANDELEN OP DE BEURS DOOR DE AANDELENINKOOPPROGRAMMA'S VAN BEDRIJVEN


(Chart Bernstein, Bloomberg, Datastream)

De grootste kopers van aandelen waren in de laatste jaren de bedrijven zelf, vanwege hun aandeleninkoopprogramma's, die in 2018, dankzij belastingverlagingen en repatrieeringen van Amerikaanse winsten van het buitenland, lijken te exploderen.

Misschien breidt het populisme zich uit, waardoor budgettaire bezuinigingen op de achtergrond geraken en de economie tijdelijk kan worden aangezwengeld. Misschien moeten de extra liquiditeiten van tientallen duizend miljarden, die in de laatste 9 jaar door de Centrale Banken in het leven zijn geroepen, toch nog ergens naar toe. Misschien worden de belastingverlagingen en dereguleringen uitgebreid en blijven de bedrijfswinsten al of niet door middel van financieele engineering, indrukwekkend. Misschien kan het Grote Publiek, dat nog niet echt in een juichstemming verkeert, ervan worden overtuigd, dat er een Nieuw Tijdperk ('New Era') voor de deur staat, met de ene technologische en bio-technologische doorbraak na de andere, net zoals in de jaren '20 met de radio, TV, telecommunicate en autosector, net voor de Grote Economische Depressie van de jaren '30.

Of als klap op de vuurpijl: misschien proberen Centrale Banken, nooit wars van extreme experimenten, om bij de volgende deflatie-dreiging kasgeld aan stukken te scheuren, tegelijk met een forse negatieve rente (zie hieronder). Ja, dan lijkt het net alsof het beste nog moet komen en wil Jan en Alleman, de 'man in the street', vooral die boot niet missen. Zoiets kan de grootste beurshausse aller tijden nog ontketenen, met daarna de grootste financieele Crash sinds mensenheugenis.



De markten staan trouwens vaak los van de werkelijke gang van zaken. De beurscrash van October 1929 vond bijvoorbeeld 2 maanden later plaats dan het officieele begin van de Grote Depressie. Maar talloze landen verkeerden allang in een soort deflatie sinds 1922, na de enorme klap in grondstoffenprijzen als gevolg van de rentestijging van de Federal Reserve tussen 1919 en 1920 van 4.75% naar 7.00%. Die rentestijging vond plaats als antwoord op een vermeende inflatiestijging na het einde van de Eerste Wereldoorlog. Maar die rente van 7.00% was wel de hoogst rente ooit, afgezien van de jaren '70 - begin jaren '80.

Er was daarom sprake van extreme deflatie van 1920 tot 1921, met een daling van de beurskoersen van zo'n 47%. De Amerikaanse groothandelsprijzen daalden met ruim 36% en de industrieele productie met ruim 30%. De auto-productie ging toen in een jaar met 60% omlaag. Maar na de eerste tekenen van opluchting, beleefde Amerika, bijna als enige land, een tijdelijke illusie van welvaart tijdens de jaren '20 ('the roaring twenties') en steeg de Dow Jones aandelenindex toch met 500% tussen 1920 en 1929. De echte reden voor die waanzinnige beurshausse kwam van hogerhand: de extra monetaire stimulering van de Federal Reserve vanaf 1927 (de befaamde 'Coup de Whiskey' van Benjamin Strong, President van de New Yorkse FED).

DE AMERIKAANSE BEDRIJFSSCHULD ALS PERCENTAGE VAN DE ECONOMIE IS IN DE STRATOSFEER:

(Chart EVERCORE)

Is er een crisis op komst in bedrijfsobligaties van lagere kwaliteit ('rommelobligaties')?

Bomen groeien toch niet zomaar in de hemel? Alles in de natuur en in het leven is toch cyclisch? De huidige gigantische kredietcyclus, waarbij de wereldschuld in amper 10 jaar verdubbelde (McKinsey) en veel meer steeg dan de groei van de wereldeconomie, is in de laatste fase beland. Maar die laatste fase is daarom zo gevaarlijk, omdat het argeloze publiek nog kan zorgen voor een spectaculaire periode van extreme speculatie in activa. Dit stadium van 'blow off' is vaak het koortsachtige einde, na langdurig en frustrerend bergbeklimmen ('climbing a wall of worry'), voordat de onvermijdelijke val plaatsvindt. De meeste klimmers, die meedoen aan zo'n tijdelijke top met hun onwerkelijk optimisme, omdat zij denken, dat het beste nog moet komen, kunnen het daarna niet meer navertellen, omdat zij volgeladen zijn met schuld en alles verliezen.

Als bepaalde activa, zoals aandelen, zonder vele onderbrekingen, maar blijven stijgen, dan beginnen beleggers te geloven, dat deze ontwikkeling nooit zal ophouden. Zo ontstaan pieken en dalen ('Boom-Bust'), want de irrationele juichstemming verdwijnt, zodra de nuchtere feiten duidelijker worden. Maar er zijn talloze aanwijzingen, waarom met name de Amerikaanse beurshausse, sinds 2009, nog niet voorbij is, ondanks de tegenwind tot dusver in 2018. De onvermijdelijke economische depressie, die geduldig zijn opwachting maakt, na het einde van deze historische kredietcyclus, lijkt eerst te worden voorafgegaan door een ware beurs-manie, vergelijkbaar met 1929, omdat het Grote Geld, dat nu nog volbelegd is, dan de winsten kan binnenhalen.

Op 4 Maart, 1929, enkele maanden voor de Crash, vond de inauguratie plaats van President Herbert Hoover ('welvaart staat straks voor de deur' - 'prosperity is around the corner'), geen politicus, maar ook een zakenman, zoals President Trump nu. Hij kreeg destijds, vrij onterecht, de schuld van de daaropvolgende Crash (1929 - 1932: de Dow Jones Index stond na 714 dagen 89.2% lager) en de economische depressie van de jaren '30. Overal verrezen sloppenwijken ('shantytowns'), die Hoovervilles werden genoemd. Zal het huidige aantal daklozen in Amerika (554,000 mensen op een bevolking van 326 miljoen) bij de volgende crisis uitgroeien tot Trumpvilles? Laten we vurig hopen van niet!

http://thedataface.com/2018/01/public-health/american-homelessness

De Grote Financieele Crisis van 2008 - 2009 had kunnen ontaarden in een echte werelddepressie. De toenmalige beleidsmakers lieten Lehman Brothers, met 26,000 werknemers en een geschiedenis van 158 jaar, failliet gaan. Naar nu blijkt, had de firma in 2008 wel degelijk voldoende onderpand en een tijdelijke redding zou hoogstens $ 20 miljard hebben gekost. Maar toen deze grote firma onderging, brak de hel los. Uiteindelijk zagen de Centrale Banken zich gedwongen om zo'n $ 20.000 miljard tevoorschijn te toveren om te voorkomen, dat het financieele systeem zou kapseizen.

Opvallend is, dat deze ernstige beleidsfout voorkomen had kunnen worden, als men lering had getrokken uit de ineenstorting van het Amerikaanse en Europese banksysteem tijdens de jaren '30. Tussen 1929 en 1933 sloten 9,755 Amerikaanse banken hun deuren door 'bank runs', omdat er nog geen depositogarantiestelsel bestond. Het reeele Bruto Nationaal Product kromp in met 27% en een gruwelijke deflatie van liefst 26% greep om zich heen. Dat kwam, omdat de Amerikaanse Federal Reserve destijds met handen en voeten gebonden was aan het internationale systeem van 'vaste' wisselkoersen en de Goudstandaard. Maar tegenwoordig bestaat dat strakke financieele korset niet meer en kunnen Centrale Banken de geldhoeveelheid in stand houden en het bankwezen overeind houden.

De reden, dat het 9 jaar geleden weer bijna misging, was een menselijke beleidsfout, waarbij het Amerikaanse Ministerie van Financieen zich bemoeide met beslissingen, die in feite door de Federal Reserve hadden moeten worden genomen. Gelukkig had de Federal Reserve de bevoegdheid, wat pas echt van kracht werd na de Tweede Wereldoorlog, om de geldhoeveelheid op peil te houden.

Dus een economische werelddepressie is niet meer 'onvermijdelijk'? Was dat maar zo! Helaas maakt de natuur zelf wel schoon schip, of door nieuwe beleidsfouten of door het plotselinge algehele verlies van vertrouwen. Anders leefden we allang in een wereld met eeuwige welvaart.

Sommige speculanten, zoals Joseph Kennedy Sr,. Bernard Baruch en John Raskob, verkochten vaak 'veel te vroeg' tijdens de beurshausse van 1927 - 1929 en hen bleef daardoor veel ellende bespaard. De legendarische belegger Irving Kahn, die in 2015 op 109-jarige leeftijd overleed, verdubbelde zijn geld tijdens de Crash van 1929 - 1932 door 'short' te gaan, speculerend op een daling. Hij was echter voornamelijk een koper van aandelen, beneden de intrinsieke waarde ('value investing'), net zoals Warren Buffett. Beiden waren volgelingen van Professor Benjamin Graham ('The Intelligent Investor', 1949).

De meest bekende speculant destijds was Jesse Livermore, die tijdens de Crash van 1907 en van 1929, respectievelijk $ 3 miljoen en $ 100 miljoen ($ 1.5 miljard in het geld van vandaag) verdiende door zijn 'short-posities'. Toch verloor hij beide fortuinen weer en kwam in 1940 aan een tragisch einde, net zoals de 4 vorige echtgenoten van zijn vrouw ('de zwarte weduwe').

Ook soms geplaagd door de blauwe duivels ('singing the Blues')? Voordat de muzieksoort 'Blues' ruim honderd jaar geleden opgang maakte, bestond de term al eeuwen. Blauw was de kleur van de duivel. Als hij in de buurt was, gaven kaarsen een blauwe gloed af, zo werd beweerd. Als de mens terneergeslagen is, dan is hij al gauw geneigd om anderen de schuld tegeven en niet zichzelf. Toch is de sleutel tot zelfbevrijding gelegen in het in eigen hand nemen van zijn eigen emotionele toestand. Dat betekent in de beleggingswereld om niet te worden meegesleept door kuddegeest en tijdig, en vaak veel te vroeg, voorbereid te zijn op het ondenkbare. Men moet dan bereid zijn om de spot van anderen niet te vrezen. Helaas zal niemand tijdens het leven, het ondenkbare bespaard blijven.

Meer dan ooit is het daarom nu zaak om te luisteren naar 'oude rotten in het vak', zoals Bob Farrell (ex- Merrill Lynch in de jaren '50), die kan bogen op een 50-jarige ervaring in Wall Street. Hij heeft 10 wijze stellingen voor beleggers (geillustreerd):

http://realinvestmentadvice.com/bob-farrells-illustrated-10-investment-rules/

MEDEDELING: het Blog SCHMULLADDERTJEONDERHETGRAS heeft thans 6 soorten van lidmaatschap (zie hiernaast). Word lid! U bent van harte welkom bij de club. Uw lidmaatschap geeft recht op persoonlijk advies, regelmatige Pamfletten, lunches, borrels en belangrijke artikelen. Sinds kort krijgt u maandelijks als lid de 5 TIPS VAN RIK, die ook afzonderlijk kunnen worden besteld (zie hiernaast).

DIEDERIK SCHMULL          15 Augustus, 2018     Westcliff-On-Sea, ESSEX, UK

===


dinsdag 5 juni 2018

DE ACHTBAAN VAN HELIKOPTERGELD


DE ACHTBAAN VAN HELIKOPTERGELD

Een rit in een razendsnelle achtbaan is veel te kort. Hoogstens enkele minuten! Men is echter dol op de adrenalinekick door de steile hellingen en de scherpe bochten. Een achtbaan behoort het publiek de stuipen op het lijf te jagen, voordat de rit tot een abrupt einde komt. Een rit in een achtbaan is vergelijkbaar met het onorthodoxe monetaire stimuleringsbeleid van 'kwantitatieve verruiming' ('quantitative easing' - QE) van de Centrale Banken, die de waarderingen van activa, zoals aandelen, obligaties en onroerend goed, op spectaculaire wijze, de hoogte in stuwde. Om duizelig van te worden! Maar die achtbaan duurt nu al 9 jaar en is nog, min of meer, in volle gang.

Men zou bijna geloven, dat er aan het monetaire pretpark nooit een einde kon komen. Maar in 2018 is men voorlopig uit die droom wakker geschud, doordat Centrale Banken te kennen hebben gegeven, dat de monetaire teugels toch echt strakker zullen moeten worden aangetrokken. Daarom is het dit jaar, tot nu toe, veel moeilijker geweest om 'gemakkelijk' geld te verdienen. In 2019 zou de wereldwijde liquiditeitscreatie (QE) van de vier belangrijkste Centrale Banken zelfs negatief kunnen worden! Of zal dat voorbarig blijken te zijn? Opeens is de crisis in Italie uit de lucht komen vallen.

 

De rendementen van Treasuries, de Amerikaanse staatsleningen, gingen, tot ieders verbazing, weer bergafwaarts, waardoor de waarderingen stegen, ondanks het 50-jarig (!) laagtepunt in de Amerikaanse werkloosheid (Trump: 'jobs, jobs, jobs!'). Zullen de Centrale Banken, met name de ECB, hun monetaire beleid weer moeten versoepelen, zodra de Eurocrisis zich uitbreidt of een belangrijke bank in moeilijkheden geraakt of de Opkomende Markten om hulp roepen of de voorzitter van de Amerikaanse Federal Reserve, Jerome Powell, een telefoontje krijgt van President Trump?

(StLouisFED)(The Daily Shot/SOBER LOOK): de opgekochte activa op de balans van de Federal Reserve worden sinds 2015 afgebouwd. Hoe lang nog?



Mocht de monetaire 'verkrapping' leiden tot onrust in de financieele markten of zelfs tot een recessie, dan gaat het roer weer om en wordt de monetaire achtbaan verlengd. Wow! Het lijkt wel of we in een science fiction film leven. Centrale Banken, met name de ECB, de Bank of Japan en de Zwitserse Nationale Bank, hebben nu pas goed de smaak te pakken gekregen van de ultieme monetaire achtbaan: het toekomstige onorthodoxe monetaire beleid zou wel eens alle vorige 'kwantitatieve verruimingen' in de schaduw kunnen stellen. Maar dan gaan alle remmen los! Dat zou het huidige financieele en politieke systeem aan het wankelen brengen.

Tot overmaat van ramp, zijn de Bank of International Settlements te Basel (BIS) en vele Centrale Banken, waaronder de ECB, nu bezig om de uitgifte van hun eigen digitale valuta ('Central Bank Digital Currency' - CBDC) te bestuderen. Monetaire stimulering zou daarna mogelijk zijn zonder de bemiddelende rol van het bankwezen. Die rol bestaat nu uit een ruil ('asset swap') van 'illiquide' activa, meestal staatsobligaties, tegen 'geld uit het niets' van de Centrale Banken. Dus 'kwantitatieve verruiming' (QE) staat niet gelijk met 'gelddrukken', wat hieronder weer eens uit de doeken wordt gedaan:

https://www.cnbc.com/id/100760150

Zonder het bankwezen als tussenschakel, zou dat een eerste stap zijn naar echt helikoptergeld ('gelddrukken'), wat in de ontwikkelde landen trouwens nog wettelijk verboden is. Want dat zou kunnen leiden tot de grootste vlucht uit geld ooit, maar ook tot de grootste beurshausse aller tijden: 1929 in het kwadraat! Het zou niets anders zijn dan olie op het vuur gooien, omdat de wereld sinds 2009 al overspoeld is met een ongelofelijke excessieve geldmassa van QE. Geld zou dan pas goed op weg zijn om een 'hete aardappel' te worden. Geld moet ergens naar toe, als er 'teveel' van is, net zoals het water van een verschrikkelijke Tsunami. Iedereen, met enkele activa, wordt dan straks miljonair. Loonslaven worden straatarm en moeten rondkomen van ruilhandel.

https://bankunderground.co.uk/2018/05/30/would-a-central-bank-digital-currency-disrupt-monetary-policy/

En dit is uiteindelijk het gevolg van echt helikoptergeld ('money for the people') in Venezuela (per 1 Juni, 2018): een inflatie van 30,817%, op jaarbasis (nieuw hoogtepunt). Een gierende achtbaan met dodelijke afloop:




Lees ook het fascinerende verhaal van John Law er maar op na, die in de 18de eeuw een manier had bedacht om Frankrijk te behoeden voor het faillissement. Het gehele land werd een tijdje door hem op sleeptouw genomen, totdat de bubbel barstte:

https://moneyweek.com/john-law-the-gambler-who-broke-france-58412/

Tegelijkertijd worden de Europese Unie en de Eurozone met de dag kwetsbaarder. Maar alle laden zullen worden opengetrokken om de droom van dit onwaarschijnlijke politieke project, van totaal verschillende culturen, overeind te houden, inclusief 'geld uit het niets' zonder een Asset Swap. Bye, Bye Euro! Euroland is geen land, geen 'melting pot', met eenzelfde cultuur, solidariteit en taal, zoals Amerika, en zal dat ook nooit worden.

Inmiddels heeft Duitsland, samen met Nederland, Finland en Oostenrtijk, een kolossaal handelsoverschot met de rest van Europa en de Eurozone. Dit werd o.a. in de hand gewerkt door het monsterlijke en onbetaalbare leverancierskrediet ('vendor financing'), via voornamelijk Europese banken, om de zwakkere lidstaten ertoe te verleiden om op de pof te blijven kopen.

De 19 lidstaten van de Eurozone voeren nog steeds hun eigen fiscaal en begrotingsbeleid. Dat komt, omdat het wantrouwen tussen de lidstaten onderling, nooit is verdwenen. Integendeel. Grotere centralisatie van de EU ('ever closer Union', zoals dat in de EU-verdragen verankerd is), met als doel een Verenigde Staten van Europa is verder weg dan ooit, wat onlangs ook is toegegeven door de voorzitter van de Europese Commissie, Jean-Claude Juncker:

https://www.ft.com/content/630c5b6c-fe87-11e6-96f8-3700c5664d30

Volgens de laatste cijfers van Eurostat, is de economische groei in Europa tot nu toe in 2018 vreselijk teleurstellend geweest, nadat 2017 een positieve verrassing had laten zien. Tegelijkertijd wordt Iran door Amerika stevig aangepakt met nog strengere sancties, wat de Europese handel met Iran, ter waarde van tientallen miljarden en welke in 2017 met 53% was gestegen, op de tocht zet. De meeste Europese bedrijven kunnen zich niet veroorloven om Amerika in het harnas te jagen en willen de forse belastingverlagingen van Trump niet mislopen (alleen al 5,000 bedrijven in Duitsland). Daarnaast is er al sprake van een handelsruzie met Amerika, die zich zelfs zou kunnen uitbreiden tot de invoer van Duitse autos, ter waarde van miljarden. Overigens steekt het probleem van de gigantische Deutsche Bank, dat al 80% is gekelderd sinds 2010, ook weer de kop op. De Economic Surprise Index van Citigroup, welke de economische cijfers vergelijkt met de verwachtingen daarvan, is nu positief voor Amerika, maar negatief voor Europa. Hieruit blijkt, hoe machteloos en kwetsbaar Europa wel is.

De Franse President Macron is een roepende in de woestijn met zijn droombeelden over de EU, nu de Duitse Kanselier Merkel, na de recente verkiezingen, zo is verzwakt. Frankrijk heeft trouwens, sinds 1974, nooit een evenwichtige begroting gehad en heeft 12 maal de 3%-tekortgrens, vastgesteld in het Verdrag van Maastricht, overschreden. Zelfs Duitsland overschreed die grens 7 maal! Als de Italiaanse Lega Nord en de M5S hun zin krijgen met respectievelijk een forfaitair belastingtarief ('flat tax') van 15% op inkomen en een gegarandeerd basisinkomen voor iedere burger, dan kan men de 3%-tekortgrens voorgoed vaarwel zeggen.

De enige manier om het bestaan van de Eurozone te verlengen is de onderlinge verdeling van staatsschulden ('debt mutualisation'). Zou Duitsland ooit daarmee instemmen? Zoiets zou misschien een kleine kans maken als het enige alternatief is een val van de Euro en de vervanging van een relatief 'ondergewaardeerde' Euro door een 'sterke' nieuwe Deutschmark. Dat zou de Duitse economie ernstig kunnen treffen, omdat 50% van haar economie uit export bestaat. Of is die export vooral te danken aan de Duitse kwaliteit en niet zozeer aan de stand van een valutawisselkoers?

Bovendien zijn de automatische transferbetalingen binnen de Europese Unie slechts een kwart van die binnen de Verenigde Staten van Amerika, waar geen van de 50 verschillende staten een officieele schuld heeft van meer dan 19%(!) van hun economie. Maar ongefinancierde verplichtingen, zoals pensioenbetalingen, zijn wel hoog, want elke Amerikaanse ambtenaar heeft, na 20 jaar diensttijd, al recht op een volledig pensioen.

Italie heeft ongetwijfeld geprofiteerd van de relatief lage inflatie en lage rente, sinds haar toetreding tot het wisselkoersmechanisme van het Europees Monetair Stelsel (ERM) in 1996 en de daarop volgende Euro in 1998. Maar het reeele, na aftrek van inflatie, Bruto Nationaal Product per hoofd van de Italiaanse bevolking is tegenwoordig lager dan in 1998 en ook nog eens 8% lager dan in 2007, net voor de Grote Financieele Crisis. Geen wonder, dat steeds meer Italianen, vooral buiten de steden van de elite, zoals Milaan, het budgettair keurslijf van de Eurozone vaarwel willen zeggen. Het doet er niet meer toe of de Euro wel of niet direct verantwoordelijk is voor de economische malaise. 

De kersverse populistische regering van de twee uiterste bewegingen, Lega Nord en M5S, wat vergelijkbaar zou zijn met Bernie Sanders en Donald Trump, heeft geweldig geprofiteerd van de instorting van de traditionele centrumpartijen en de onvrede over de oude, vaak corrupte, elite. De Italiaanse grondwet verbiedt momenteel een referendum over de Euro zonder een grondwetswijziging van artikel 75. Zo'n grondwetswijziging vereist een tweederde meerderheid, maar beide partijen zijn nog echter 12% daarvan verwijderd. Theoretisch zou Italie de Eurozone ook kunnen verlaten zonder referendum, maar dat lijkt onwaarschijnlijk. 

Maar zo'n referendum zou wellicht kunnen worden omzeild door de invoering van een parallelmunteenheid ('mini-BOT') naast de Euro, waardoor de overheidsuitgaven zouden kunnen worden verhoogd zonder het aangaan van nog meer staatsschuld in Euros. Een 'mini-BOT' zou een renteloos schuldbewijs worden zonder afloopdatum. Dat zou kunnen worden beschouwd als 'verkapt' helikoptergeld van Italie zelf, wat het beleid van de ECB in de wielen zou kunnen rijden. Kan de ECB deze ontwikkeling nog tegenhouden en een kettingreactie naar andere zwakkere lidstaten voorkomen? Dat wordt spannender dan een James Bond-film!

De populisten zijn van plan om een kostbaar verkiezingsprogramma erdoor te drukken tegen de 'regels' van de EU en de Eurozone in. Bovendien staat op het programma om 500,000 vluchtelingen het land uit te zetten tegenover slechts 7,000 in 2017. De realiteit is, dat Hongarije, Polen en Oostenrijk allang hun eigen weg gaan, ondanks het verzet van de Europese Commissie.

Misschien houdt Duitsland het op een zekere dag toch voor gezien en stapt plotseling, zonder enige aankondiging, uit de Eurozone. In alle voorgaande, mislukte, 150 monetaire unies van verschillende landen, vertrokken de sterke landen meestal het eerst. De sterkste landen hebben altijd de grootste moeite om een monetaire unie te 'hervormen' in een echte 'transferunie'. De zwakkere landen zijn dan steeds minder bereid om zich te schikken in de opgelegde regels van de club en geven er de brui aan.

Een officieuze transferunie is trouwens, via een achterdeur, al enigszins, tot grote ontsteltenis van de Noordelijke Euro-landen, ontstaan, vanwege het Target2 betalingssysteem van vorderingen en verplichtingen, zonder onderpand (!). Dat is sinds 2015 helemaal de pan uitgerezen (zie Chart hieronder), omdat de markt wel aanvoelt, dat het verdiende geld niet kan worden achtergelaten in de zwakkere lidstaten.

Mario Draghi van de ECB liet er weliswaar geen misverstand over bestaan, dat, bij een eventueel Euro-exit, eerst aan alle Target2 verplichtingen moet worden voldaan. Maar Zuid-Europa is in het verleden, ten tijde van Europese monetaire soevereiniteit, voordat de Euro haar beslag kreeg, regelmatig in gebreke gebleven. Dat is deel van hun cultuur. De torenhoge Italiaanse staatsschuld als percentage van de economie is niet 130%, maar 160% als rekening wordt gehouden met Target2. Die van Griekenland is 190%, ex-Target2. Als de Euro ooit valt, zullen de crediteurenlanden tot de ontdekking komen, dat hun claims (Duitsland: 950 miljard Euro!) waardeloos zijn geworden.

https://www.ftm.nl/artikelen/de-101-miljard-die-nederland-nooit-meer-terugziet?share=1



Het is duidelijk, dat verschillende zwakke landen afstevenen op een 'herstructurering' van hun staatsschuld. Daarom zullen kapitaalcontroles daar opeens uit de lucht komen vallen om kapitaalvlucht tegen te gaan. De cijfers van Target2 bewijzen, dat die kapitaalvlucht allang aan de gang is, nog voordat de Euro is gevallen. 

Uit het voorgaande moge blijken, dat de onzekere Euro, een valuta zonder land, slechts een beperkt alternatief kan zijn voor het Grote Geld. De Euro is weliswaar nog de tweede grootste reservevaluta van de wereld met een aandeel van 20%, na een eerder hoogtepunt van 28% in 2009, maar het aandeel van de Dollar is 62.7%, dat van de Japanse Yen 4.89%, en dat van de Chinese Renminbi nog slechts 1.23% (IMF). Daarenboven worden 88% van alle handelstransacties in de wereld nog steeds afgerekend in Dollars. Ondergetekende heeft al 50 jaar, van allerlei kanten, 'het einde van de Dollar' moeten aanhoren! Het tegendeel is echter waar en dat blijft nog decennia zo.

In de volgende economische wereldcrisis, die echt niet is afgeschaft, zullen de Dollar en de Treasuries weer de vluchthavens bij uitstek worden, naast wat fysiek Goud. De reden is, dat Amerika in de geschiedenis heeft bewezen om harde maatregelen niet te schuwen om haar overheersende invloed te handhaven. Denk maar eens terug aan de dolksteek, die werd toegebracht door Amerika aan het 27-jarige internationale monetaire Bretton Woods systeem in 1971, dat de Amerikaanse Goudreserves bedreigde. De toenmalige minister van Financien, John Connally, liet zich ontvallen: 'the Dollar is our currency, but it's your problem'.

In het relatief conservatieve en machtige Amerika, kan men 'echt' helikoptergeld op grote schaal gerust vergeten. Een groot deel van de rest van de verdeelde wereld zou echter wel kunnen bezwijken voor zo'n ondenkbare ramp. De overlevingskansen van de Euro, in zo'n scenario, zijn ongunstig.

MEDEDELING: het Blog SCHMULLADDERTJEONDERHETGRAS heeft thans 6 soorten lidmaatschap (zie hiernaast). Word lid! Uw lidmaatschap wordt zeer op prijs gesteld en geeft recht op persoonlijk advies, regelmatige Pamfletten, lunches, borrels en belangrijke artikelen. Nieuwe leden krijgen alle Pamfletten toegestuurd, die tot nu toe zijn verschenen.


DIEDERIK SCHMULL                              5 Juni, 2018           Westcliff-On-Sea, ESSEX, U.K.